Als het om online toegankelijkheid gaat, is de grootste en meest voorkomende fout dat bedrijven het zien als een afgebakend project dat snel afgewerkt kan worden, in plaats van een belangrijk punt dat een permanente plek in het proces verdient.

Dit kan verstrekkende gevolgen hebben. Als je online toegankelijkheid ziet als een snel project met een begin- en einddatum, kan dat leiden tot een slechte gebruikerservaring, misgelopen omzet en zelfs boetes of gerechtelijke procedures.

Wat is online toegankelijkheid?

De misvatting dat toegankelijkheid achteraf aan een website ‘toegevoegd’ kan worden is de belangrijkste oorzaak dat de toegankelijkheid van een website na verloop van tijd afneemt. Het is ook de reden dat veel websites claimen toegankelijk te zijn, terwijl ze dat eigenlijk niet zijn.

Toegankelijkheid en de principes van toegankelijk designen moeten voor elk bedrijf een speerpunt en een continu terugkerend thema vormen. Toch gaan veel bedrijven er pas achteraf mee aan de slag. Dat is vaak het resultaat van de wens om aan toegankelijkheidseisen te voldoen, in plaats van echt waarde te hechten aan de gebruikerservaring. Die houding kan onbedoelde en zelfs ernstige gevolgen hebben voor zowel het bedrijf als de bezoekers van de website. Om te beginnen zijn de features en de content van de website minder bruikbaar voor bezoekers met een beperking. Daarnaast kan het hoge extra kosten met zich meebrengen om achteraf wijzigingen aan te brengen. Bijvoorbeeld als er honderden lange pdf-bestanden bijgewerkt moeten worden omdat ze niet toegankelijk blijken en belangrijke informatie voor de klant bevatten.

Als toegankelijkheid op deze manier wordt gezien, worden toegankelijkheidsproblemen vaak pas voor het eerst opgemerkt in de kwaliteitsborgingsfase of bij de gebruikersacceptatiefase van een webproject, als het niet pas bij of na de lancering is. Op dat punt zijn toegankelijkheidsproblemen vaak alleen nog maar op te lossen door het werk dat al gedaan is helemaal opnieuw door te nemen.

Het is bijna altijd makkelijker, goedkoper en effectiever om vanaf het begin aandacht te besteden aan toegankelijkheid

Of je team nou aan code, content of designs werkt: best practices voor toegankelijkheid verwerk je het beste in hun taken voordat ze beginnen én terwijl ze ermee bezig zijn. Zo bereik je dat teams hun werk beter en sneller doen, binnen het budget blijven en op de juiste manier aan toegankelijkheid werken.

De voordelen van toegankelijke designprincipes toepassen vanaf het begin

Toegankelijkheid als pijler van je designproces is een kwestie van ethisch verantwoord zakendoen, maar het brengt meer voordelen met zich mee.

  • Designen met het oog op een toegankelijke gebruikerservaring zorgt dat je álle gebruikers een betere ervaring biedt, niet alleen mensen met een beperking. Breng deze visie op designen in lijn met je andere marketingactiviteiten en het effect werkt door tot in je hele klantervaring. Bijvoorbeeld in je SEO, want toegankelijk design zoals alt-teksten voor afbeeldingen, snelle laadtijden en begrijpelijke navigatie worden beloond door Google.
  • Toegankelijke websites bereiken een grotere doelgroep. Volgens de Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention (CDC) hebben 61 miljoen volwassen Amerikanen een beperking. En wereldwijd hebben ongeveer een miljard mensen (15 procent van de wereldbevolking) een beperking.
  • Een toegankelijke website kan een doorslaggevend verschil tussen merken zijn en dus een cruciaal concurrentievoordeel.
  • Als een toegankelijk design centraal staat binnen je workflows, ontstaat er een efficiënter en kosteneffectiever websiteontwikkelingsproces omdat problemen eerder gezien en opgelost kunnen worden, het liefst nog voordat het product live gaat.En je loopt minder juridisch risico, omdat je voldoet aan de wet- en regelgeving op het gebied van toegankelijkheid – als je dat tenminste op de juiste manier doet. Lees verder voor de nadelen van toegankelijkheidsoplossingen die een ‘quick fix’ beloven.

Toegankelijkheidsoverlays bieden geen oplossing

Aandacht besteden aan online toegankelijkheid kent vele tastbare voordelen, maar het feit is dat het tijd en moeite kost. Hoe groter en complexer de website, hoe aanzienlijker deze investering.

Als reactie hierop beloven sommige bedrijven dat ze een website in één klap toegankelijk kunnen maken met een toegankelijkheidsoverlay of -widget. Zo’n ‘oplossing’ zou alle toegankelijkheidsproblemen oplossen, zonder dat het veel moeite of tijd kost. De website zou vervolgens voldoen aan wetgeving en richtlijnen als de EU-richtlijn toegankelijkheid websites en de Web Content Accessibility Guidelines (WCAG). Het echte werk is dan niet nodig, zoals toegankelijkheid verwerken in website-workflows of de broncode van de website aanpassen. Klinkt goed, toch?

Helaas gaan toegankelijkheidsoverlays gepaard met een scala aan juridische en technische problemen. Die problemen zijn terug te voeren op het feit dat overlays een website niet werkelijk toegankelijk maken, zeker niet op de lange termijn. Soms veroorzaken ze zelfs extra toegankelijkheidsproblemen, omdat ze zorgen dat hulptechnologieën zoals schermlezers niet meer goed kunnen werken. En zodra het bedrijf de samenwerking met de aanbieder stopzet, verdwijnt alle ‘toegankelijkheid’ van de website.

En het kan nog erger. Bedrijven die investeren in een overlay om rechtszaken te vermijden, komen maar al te vaak bedrogen uit. In 2020 werden zo’n honderd bedrijven aangeklaagd nadat ze in een widget of overlay hadden geïnvesteerd, waarbij soms zelfs aangevoerd werd dat features van widgets een extra belemmering voor websitebezoekers met een beperking vormden.

Hoe toegankelijkheid een permanent onderdeel van webontwikkeling wordt

Online toegankelijkheid is nooit ‘af’. Zorg dat je dus niet de fout maakt om het als een eenmalig project te zien. Telkens als er een aanpassing op de website of in de broncode wordt doorgevoerd, wordt de deur weer opengezet voor mogelijke toegankelijkheidsproblemen die de gebruikservaring naar beneden kunnen halen.

Nu we duidelijk hebben waarom online toegankelijkheid geen afgebakend project is, kunnen we aan de slag met de beste manieren om er effectief en efficiënt aan te werken. Zo zorg je dat toegankelijk designen een centraal deel van je webprocessen en workflows wordt.

Gebruik een geautomatiseerde toegankelijkheidschecker om je website doorlopend op fouten te controleren

Een betrouwbare partner op het gebied van toegankelijkheid die zowel geautomatiseerde als handmatige toegankelijkheidsdiensten biedt, zoals Siteimprove Accessibility, maakt online toegankelijkheid makkelijker te begrijpen, te implementeren en vooral bij te houden.

Ieder initiatief op het gebied van toegankelijkheid, of het nu doorlopend is of een eerste stap in de goede richting, begint met een audit van hoe het op dat moment met de toegankelijkheid van je website gesteld is. Daarbij is het aan te raden om een tool te gebruiken die scant op compliance met de meest gebruikte toegankelijkheidsstandaard: de WCAG.

Met toegankelijkheidsaudits kun je:

  • Toegankelijkheidsproblemen op je website opsporen
  • Makkelijker taken en verantwoordelijkheden verdelen onder teams
  • Een startpunt bepalen waardoor je je voortgang op het gebied van toegankelijkheid kunt bijhouden
  • De prestaties van je website vergelijken met die van andere in de branche op basis van benchmarks

Een website met duizenden of tienduizenden pagina’s regelmatig auditen is een ontmoedigend vooruitzicht en een tijdrovende klus. Gelukkig zijn er geautomatiseerde toegankelijkheidstools die dit werk kunnen versnellen en versimpelen door duizenden pagina’s tegelijk te controleren. Deze tools passen daarnaast naadloos in je bestaande processen voor het designen, ontwikkelen en bijhouden van je website.

Gebruik in de ontwikkelfase van je website de Accessibility checker van Siteimprove voor het controleren van pagina's en het oplossen van problemen.

Een klant van Siteimprove, First Tech Federal Credit Union, legt uit hoe ze geautomatiseerde toegankelijkheidstesten opnamen in het ontwikkelingsproces en daarmee toegankelijkheidsproblemen konden verhelpen voordat hun nieuwe website live ging:

“De toegankelijkheid van de website stond centraal bij dit project, zodat we alle leden en toekomstige leden een betere website-ervaring konden bieden.In de ontwikkelfase hebben we de Siteimprove Accessibility Checker-plug-in voor Chrome gebruikt om pagina’s te controleren en problemen op te lossen voordat we de nieuwe site live lieten gaan. Met deze plug-in hebben we verschillende problemen gevonden die we in eerste instantie niet gezien hadden. We kregen ook tips hoe we ze het beste konden oplossen.” – First Tech Federal Credit Union

Tip: Let er bij het kiezen van een toegankelijkheidstool op of de tool pdf-bestanden kan scannen. Om een echt toegankelijke ervaring te bieden moet alle content toegankelijk zijn, ook multimediabestanden en pdf’s.

Verwerk handmatig testen in je processen

Veel toegankelijkheidsproblemen kunnen worden opgespoord met een geautomatiseerde toegankelijkheidstool, maar sommige problemen moeten worden geanalyseerd door een specialist. Bijvoorbeeld navigatie met alleen een keyboard, compatibiliteit met verschillende hulptechnologieën en werking met plug-ins voor kleuraanpassing in de browser. 

Dat betekent niet direct dat je een externe consultant hoeft in te huren – hoewel het bij grote of complexe websites vaak een goed idee is om een toegankelijkheidsspecialist in de arm te nemen of een partner met verstand van handmatig testen op toegankelijkheid. Voor kleinschalige of eenvoudige controles zijn geautomatiseerde tools zoals Siteimprove Accessibility ideaal om problemen op te sporen waar een handmatige check op WCAG-compliance voor nodig is. Deze tool helpt de gebruiker ook bij het stap voor stap controleren van een probleem, bijvoorbeeld door te kijken hoe inhoudelijk een paginatitel is.

Het is dus niet alleen verstandig om handmatig testen in je design- en ontwikkelproces te verwerken om je geautomatiseerde testresultaten te checken, maar ook om problemen op te sporen en te verhelpen die een geautomatiseerde tool niet kan vinden. Sommige belemmeringen kunnen alleen handmatig worden opgespoord of gecontroleerd, zoals:

  • Inhoudelijke paginatitels: Met handmatig testen wordt gecontroleerd of paginatitels uniek, inhoudelijk en beknopt zijn.
  • Optie om de navigatie over te slaan: Met handmatig testen wordt gecheckt of er een (goed werkende) optie is om delen over te slaan die op elke pagina worden herhaald, zoals de navigatie.
  • HTML5- en WAI-ARIA-elementen: Dit zijn geen problemen die opgelost moeten worden, maar best practices voor online toegankelijkheid. Met handmatig testen wordt gecontroleerd of ze goed gebruikt zijn.

Niet alleen geautomatiseerd scannen op toegankelijkheid, maar ook handmatig testen op toegankelijkheid moet een vast onderdeel zijn van het bijhouden van je website.

Zorg dat je team de best practices voor toegankelijkheid kent

Het is niet de bedoeling dat slechts één team zich bezighoudt met toegankelijkheid, en zeker niet één medewerker. Als alle stakeholders op het gebied van je website inzicht in online toegankelijkheid hebben, is dat een voordeel voor de website en daarmee ook voor de klant.

Toegankelijkheid is niet alleen iets voor ontwikkelaars. Het is belangrijk dat je team zich dat realiseert. Zorg er dus voor dat online toegankelijkheid een onlosmakelijk deel uitmaakt van de bedrijfscultuur, zeker waar die te maken heeft met de website. Zo zorgt iedereen, van het hoger management tot de mensen die de aanpassingen doorvoeren, dat je website ook op de lange termijn toegankelijk blijft. Bijvoorbeeld teskstschrijvers die twee keer nadenken voordat ze de woorden ‘klik hier’ gebruiken, social media managers die zorgen dat ook je social media-aanwezigheid toegankelijk is, webdevelopmentteams die gebruikersvriendelijke code schrijven, visuele designers die meer doen dan alleen afbeeldingen maken die genoeg contrast bieden, UX-designers en zo verder.

Ook dit is een gebied waar de hulp van een toegankelijkheidspartner goed van pas kan komen. Met een geautomatiseerde tool hoef je geen specialist te zijn om toegankelijkheidsrichtlijnen te kunnen begrijpen. Het is een goed idee om een toegankelijkheidstool te gebruiken waarmee je zorgt dat je aan de WCAG-richtlijnen voldoet. Verder is het aan te bevelen dat je tool toegankelijkheidscursussen en -trainingen aanbiedt en niet alleen toegankelijkheidsproblemen op je website opspoort, maar ook uitlegt wat ze betekenen en hoe je ze oplost, het liefst op basis van de WCAG.

Zo leer je meer over online toegankelijkheid en de best practices die erbij horen en loop je ook in de toekomst minder risico dat je toegankelijkheidsproblemen veroorzaakt. De universele toegankelijkheidsstandaard is en blijft de WCAG. Daarom is het handig als medewerkers die aan de website werken, zoals ontwikkelaars, goed op de hoogte zijn van de WCAG en ermee uit de voeten kunnen. Medewerkers die minder direct iets met de website te maken hebben, zouden ten minste de vier toegankelijkheidsprincipes voor websites moeten kennen. Dat zijn:

  • Zichtbaar: De informatie op je website moet duidelijk worden aangeboden. Dat betekent dat tekst makkelijk leesbaar is, multimediabestanden voorzien zijn van alternatieven en dat het design duidelijk en responsive is.
  • Bruikbaar: Alle onderdelen van je website en je gebruikersinterface moeten makkelijk te gebruiken zijn met verschillende technologieën. De interface moet geen elementen bevatten die iemand met een beperking niet kan gebruiken, zoals velden die niet met het keyboard kunnen worden ingevuld, complexe interactieve elementen of elementen die maar een beperkte tijd zichtbaar zijn.
  • Begrijpelijk: De informatie op je website moet voor al je gebruikers goed te lezen en te begrijpen zijn. Ontwerp dus simpele processen, zorg dat interacties op de website voorspelbaar zijn en bied gebruikers hulp bij het invoeren van gegevens.
  • Universeel: Je website moet consequent goed te gebruiken zijn voor allerlei soorten gebruikers, waaronder bezoekers die hulptechnologieën gebruiken.

Medewerkers die minder direct iets met de website te maken hebben, zouden ten minste de vier toegankelijkheidsprincipes voor websites moeten kennen.

De University of California in Santa Barbara vertelt over hun aanpak van scholing op het gebied van online toegankelijkheid voor de hele organisatie:

“We letten erop dat we het onderwijzend en ondersteunend personeel aan onze universiteit goed leren hoe ze toegankelijke content en systemen kunnen maken. Toegankelijkheid is onderdeel van onze processen voor het bouwen van websites en applicaties. Bij elke faculteit die overstapt op onze nieuwe branding grijpen we de kans om onze mensen meer over toegankelijkheid bij te brengen. Bijvoorbeeld hoe ze met Siteimprove de gebruikerservaring, kwaliteit van de content en SEO kunnen verbeteren. Hiervoor bieden we zowel individuele training als groepstrainingen aan en is er altijd een vraagbaak aanwezig op de campus. We werken hard aan de bewustwording rondom toegankelijkheid. Zo zijn we bezig met een nieuw toegankelijkheidsbeleid op de campus, organiseren we elk jaar meerdere workshops en besteden we aandacht aan de Global Accessibility Awareness Day.” – University of California, Santa Barbara

Tip: Stel een bedrijfsbreed toegankelijkheidsbeleid op, zodat al je medewerkers betrokken worden bij jullie werk op het gebied van toegankelijkheid. In dat beleid beschrijf je je doelstellingen, hoe je ze wilt behalen en aan wie je medewerkers het beste vragen over toegankelijkheid kunnen stellen. Dit beleid moet een duidelijk verband hebben met je designrichtlijnen en stijlgids. Samen vormen deze documenten namelijk de kern van je toegankelijkheidsinfrastructuur en van je webprocessen.

Verdeel taken op het gebied van toegankelijkheid met een ARRM-framework

Als je eenmaal beseft dat toegankelijkheid geen ‘quick fix’ is, begrijp je ook dat je er een goed gestructureerd proces voor nodig hebt.

Echte online toegankelijkheid is het resultaat van de samenwerking van iedereen die aan de website werkt: designers, social media managers, ontwikkelaars, schrijvers, managers en vele anderen. Maar werken aan online toegankelijkheid zonder een duidelijke structuur kan problemen opleveren waardoor je werk op losse schroeven kan komen te staan, zoals:

  • Onduidelijkheid over taken en vereisten
  • Onvoldoende communicatie en teamwork
  • Geen ownership van taken
  • Verschillende interpretaties van toegankelijkheidseisen
  • Concurrerende prioriteiten

Om duidelijk te krijgen wie wat doet, op welke manier en op welk moment, heb je een helder systeem nodig. Gelukkig heeft het World Wide Web Consortium (W3C) daar een handig hulpmiddel voor ontwikkeld: het Accessibility Roles and Responsibilities Mapping (ARRM)-framework.

Binnen ARRM worden verantwoordelijkheden en taken op het gebied van toegankelijkheid gedefinieerd op basis van functies. Daarmee is het makkelijker om structuur aan te brengen in je toegankelijkheidsprocessen, kennisdeling te faciliteren en inefficiëntie weg te nemen.

Je vindt meer informatie over hoe je met ARRM naar online toegankelijkheid toewerkt in deze blogpost (Engelstalig).

Neem mensen met een beperking mee in je processen

Toegankelijkheid is meer dan alleen je aan de wettelijke richtlijnen houden. Het gaat erom dat je website toegankelijk is voor mensen met een beperking. Daarom moet je bij je gebruikerstests ook de mensen betrekken waar je je website voornamelijk toegankelijk voor maakt: mensen die een beperking hebben.

Neem de tijd om te begrijpen hoe mensen met een beperking websites gebruiken en je bent veel beter in staat om een site te designen die aansluit op hun werkelijke behoeften, in plaats van de behoeften die jij denkt dat ze hebben. Dat gaat verder dan alleen gebruikers die blind zijn. Sta ook stil bij beperkingen die het moeilijker kunnen maken om het internet te gebruiken, zoals verstandelijke beperkingen, tijdelijke beperkingen zoals een gebroken arm, en beperkingen die met leeftijd te maken hebben.

Overweeg om mensen met een beperking in dienst te nemen, in het bijzonder in design- en ontwikkelfuncties, zodat je hun waardevolle perspectief kunt meenemen in het proces. Zorg daarnaast dat je bij de vroege gebruikerstests mensen met verschillende beperkingen betrekt, zodat je op basis van hun inzichten je websiteontwikkeling verder kunt vormgeven.

Houd je voortgang op het gebied van toegankelijkheid bij

Het is belangrijk om bij te houden hoe je vordert met je werk aan online toegankelijkheid. Zo meet je je niveau van compliance, herken je sneller waar je best practices op het gebied van toegankelijk designen beter kunt toepassen en houd je je team gemakkelijker geïnspireerd en on-track.

Sommige toegankelijkheidstools helpen je bij het bijhouden van je voortgang met een lijst van toegankelijkheidsproblemen die je al hebt opgelost. Kies een tool die daarnaast ook performance-dashboards, rapportagetools en de mogelijkheid om doelen te stellen biedt.

Online toegankelijkheid is nooit ‘af’

Online toegankelijkheid is niet makkelijk en nooit helemaal klaar. Dat betekent niet dat het al het andere werk hoeft te overschaduwen of enorm ingewikkeld hoeft te zijn.

Vaak zien organisaties toegankelijkheid als het streven naar een juridisch duidelijk gedefinieerd niveau van compliance, zoals AA-niveau of WCAG-compliance. Dat is een goed uitgangspunt, maar het moet geen einddoel zijn. Het is beter om compliance te zien als een goede basis, waarop je vervolgens breder en pro-actiever kunt gaan werken aan een online ervaring waar echt al je gebruikers iets aan hebben.

Compliance met richtlijnen en wetgeving is natuurlijk een geldige reden om met toegankelijkheid aan de slag te gaan, maar een echt actieve houding tegenover online toegankelijkheid is zowel een kwestie van ethisch verantwoord zakendoen als een verbetering van je merkreputatie die je marktbereik kan vergroten. De enige manier om daarin te slagen is om best practices voor toegankelijk designen en ontwikkelen centraal te stellen in je webprocessen.

Weet je niet waar je moet beginnen met online toegankelijkheid?

Als je door de bomen het bos niet meer ziet, begin dan met online toegankelijkheid door te kijken hoe je site er nu voorstaat. Gebruik onze gratis website toegankelijkheidschecker om te kijken wat je goed geregeld hebt en wat je kunt verbeteren.