“De kracht van het web is dat het op iedereen betrekking heeft en voor iedereen beschikbaar is. Daarom is het essentieel dat iedereen overal toegang tot heeft, onafhankelijk van eventuele beperkingen.”Tim Berners-Lee, directeur W3C en uitvinder van het web

Als je bij de design- en ontwikkelprocessen binnen je bedrijf online toegankelijkheid centraal stelt, zorg je dat je website, online producten en diensten voor iedereen bruikbaar zijn, onafhankelijk van beperkingen of capaciteiten.

Wanneer je aan de slag gaat met toegankelijkheid kan het zijn dat je een overlay aangeboden krijgt als oplossing. Deze tools worden aangeprezen als een snelle fix voor alle toegankelijkheidsproblemen op je website, en dat voor een fractie van de prijs van andere toegankelijkheidsoplossingen. Maar wat ze in feite kunnen is beperkt en ze bieden geen volledige WCAG-compliance.

Eerst design, dan code

De werkelijkheid ziet er anders uit. De enige manier om je online toegankelijkheid te verbeteren is het nodige werk te verzetten om je site en diensten toegankelijk te maken. Dat is niet in één dag gebeurd. Voor een kwalitatief hoge online ervaring moet je investeren, net zoals dat geldt voor andere tools en systemen waar je mee werkt.

Daarbij is het zaak om te zorgen dat toegankelijkheid bij iedere stap deel uitmaakt van het proces: van het plannen en het ontwikkelen van prototypen tot het implementeren en testen. Als je aandacht voor toegankelijkheid zo vroeg mogelijk in het proces opneemt, voorkom je niet alleen belemmeringen voor mensen met een beperking, maar kom je al je gebruikers tegemoet.

We spraken onze toegankelijkheidsexperts bij Siteimprove, Jennifer Chadwick en Tobias Christian Jensen, wat dit voor hen betekent, waarom het zo belangrijk is, en hoe je er succes mee boekt.

Tobias Christian Jensen, Digital Accessibility Specialist bij Siteimprove:

“Ik werk nu vier jaar bij Siteimprove. Als specialist op het gebied van online toegankelijkheid is het mijn taak om ervoor te zorgen dat de producten die wij maken voor elke gebruiker toegankelijk zijn, onafhankelijk van hun capaciteiten of beperkingen. Dat is fijn werk om te doen, want het komt er altijd op neer dat je producten van hoge kwaliteit neerzet die voor iedereen prettig in gebruik zijn.”

Jennifer Chadwick, Lead Accessibility Strategist en Senior Product Expert bij Siteimprove:

“Ik ben senior product expert, lead accessibility strategist en training consultant bij Siteimprove. Ik heb eerder gewerkt als UX-designer van websites en mobiele applicaties, en mijn ervaring met gebruikersonderzoek en gebruikersvriendelijkheid heeft er in die 15 jaar voor gezorgd dat ik heel veel waarde hecht aan toegankelijkheid en inclusiviteit bij het designen. In het kader van de nieuwe generatie van Siteimprove Accessibility begeleid ik online-teams met het implementeren van best practices voor toegankelijkheid tijdens het designen, het creëren van content en in de testfase. Ik zorg dat toegankelijkheid niet alleen een sleutelrol speelt in hun operationele werk, maar ook in de bedrijfscultuur. Door de jaren heen heb ik als consultant opgetreden voor C-level-management en online specialisten in zowel de publieke als de private sector in Canada, de VS, het Verenigd Koninkrijk, Europa, Australië en Nieuw-Zeeland.”

Wat betekent het om toegankelijkheid al in een vroeg stadium op te nemen?

Tobias: Ik hoorde ooit iemand zeggen: Achteraf je website toegankelijk maken is net zoiets als de leidingen aanleggen als het huis al gebouwd is. Het is niet efficiënt. Je kunt beter zorgen dat toegankelijkheid bij iedere stap deel uitmaakt van het proces.

Jennifer: Toegankelijk in een vroeg stadium opnemen betekent dat je ontwerpt en test met het oog op toegankelijkheidsproblemen, en wel zo vroeg mogelijk in het proces. Je zorgt er daarmee voor dat team zo vroeg mogelijk in de workflow aandacht besteedt aan toegankelijkheid. En dat geldt voor iedereen in het proces. Van UX-designers en grafisch designers die de lay-out en de stijl van een website designen, de tekstschrijvers die content voor de pagina’s en pagina-interacties maken tot de developers die op basis van die specificaties de ervaring daadwerkelijk creëren. Zij werken allemaal op basis van toegankelijkheid: ze nemen de behoeften en voorkeuren van mensen met een beperking zo vroeg mogelijk in hun werkproces op.

Wat zijn de voordelen? En waarom zien we deze trend nu terug in de markt?

Tobias: Het resultaat van toegankelijk meenemen vanaf het begin is dat er uiteindelijk minder middelen nodig zijn (tijd, geld, manuren) en dat het eindproduct er niet uitziet alsof iemand er met plakband extra features aan vast heeft geplakt. De gebruikerservaring wordt meestal juist simpeler en ziet er foutloos uit. Dat past goed binnen het minimalistische ontwerp dat we op dit moment veel zien.

Jennifer: Als we ons niet richten op toegankelijkheid vanaf het begin, blijven we belemmeringen creëren voor mensen met een beperking. We moeten een eind maken aan niet-toegankelijke designs, huisstijlkleuren, programmeercode en content. Dat doen we door die elementen continu te testen en de problemen die we tegenkomen op te lossen. Je designs moeten bruikbaar en nuttig zijn voor mensen met beperkingen op visueel, auditief, lichamelijk, verstandelijk én spraaktechnisch gebied. Daar zorg je voor door vroeg in het proces te controleren en te testen, zodat je belemmeringen snel kunt zien en oplossen.

Als je niet vanaf het begin zorgt dat je website, app of document toegankelijk is, krijg je een niet­toegankelijk product als gevolg. Op dat punt is het veel moeilijker en kostbaarder om het met terugwerkende kracht toegankelijk te maken. Ik denk dat de huidige trend van toegankelijk designen vanaf een vroeg stadium er is omdat we ons steeds bewuster worden van de voordelen van het inbouwen van toegankelijkheid in onze online producten. Dat werkt namelijk in het voordeel van alle gebruikers.

Een bijkomend voordeel van toegankelijk designen is dat je tijdens het controleren op belemmeringen steeds beter doorkrijgt hoe je die belemmeringen kunt wegnemen. Die kennis kun je vervolgens weer delen met collega’s. De simpelste aanpak is om toegankelijke sjablonen voor websites en documenten te maken en die te hergebruiken, zodat je zeker weet dat je een consequente en toegankelijke ervaring biedt.

Hoe werkt toegankelijkheid in een vroeg stadium? Kun je voorbeelden geven uit je dagelijkse werk?

Tobias: We willen natuurlijk niet dat onze designers, ontwikkelaars en testers nog meer werk op hun bord krijgen. Ze hebben al genoeg te doen. We moeten dus zoveel mogelijk barrières wegnemen voor onze productieteams. Bij Siteimprove doen we dat door toegankelijkheidsrichtlijnen te verwerken in onze stijlgids, waar al onze nieuwe designs op gebaseerd zijn. We bieden een verzameling herbruikbare templates aan, stuk voor stuk voorzien van strenge toegankelijkheidseisen, waar onze ontwikkelaars uit kunnen putten. Vervolgens gebruiken we de geautomatiseerde toegankelijkheidschecks van Siteimprove om veelvoorkomende fouten op te sporen. Dit leidt ertoe dat we niet teveel van onze medewerkers vragen, zodat ze meer tijd hebben om de uiteindelijke ervaring te optimaliseren.

  • Stijlgids: Alles waar onze designers mee kunnen helpen, zetten we in de stijlgids. Op die manier zorgen we voor een font die goed leesbaar is, eenduidige teksten en een leesniveau waar zoveel mogelijk mensen mee uit de voeten kunnen. Bovendien zorgen we voor kleursets waarvan we weten dat ze genoeg contrast opleveren.
  • Designsysteem: De grootste sprong voorwaarts op het gebied van toegankelijkheid was het ontwikkelen van ons eigen designsysteem. Voorheen moesten we maar al te vaak opnieuw het wiel uitvinden en maakten we templates die we al hadden – met als gevolg onder andere 24 verschillende tooltip-templates, waarvan er geen enkele geoptimaliseerd was voor toegankelijkheid. Steeds nieuwe templates ontwikkelen is een hoop werk voor een toegankelijkheidsspecialist, die naast testen dan geen tijd meer heeft voor ander werk. Dankzij een designsysteem of templatebibliotheek hoeven we een tooltip, drop-downmenu of grafiek maar één keer te ontwikkelen en te optimaliseren voor toegankelijkheid. Ontwikkelaars en designers kunnen zo’n template dan kiezen en overal inzetten. Dankzij deze werkwijze hebben we de toegankelijkheid van onze eigen producten naar een hoger niveau getild dan daarvoor mogelijk was. Als bijkomend voordeel kunnen we aanpassingen of een nieuwe stijlgids snel doorvoeren op allerlei verschillende plekken.
  • Automatisering: We willen onze designers en ontwikkelaars zoveel mogelijk werk uit handen nemen. Onze mensen hoeven dus niet handmatig de toegankelijkheidsproblemen op te sporen die we ook automatisch kunnen vinden, en daarmee vinden we al 40 procent van alle problemen. En omdat we onze eigen toegankelijkheidschecks gebruiken, kunnen onze ontwikkelaars pas nieuwe features aan het platform toevoegen als ze alle tests doorlopen hebben.

Wat zijn cruciale elementen om het principe van toegankelijkheid in een vroeg stadium met succes uit te voeren?

Tobias: We gebruiken drie belangrijke pijlers om van toegankelijkheid vanaf het begin een succes te maken.

  1. Liever belonen dan straffen: We bieden een positieve leeromgeving voor collega’s die hun vaardigheden op het gebied van toegankelijkheid willen verbeteren. Dat houdt in dat we mensen aanmoedigen en belonen, bijvoorbeeld met onze maandelijkse toegankelijkheidsaward voor teams die een bijzondere prestatie geleverd hebben. Als toegankelijkheidsspecialist moet je benaderbaar zijn. Je wilt immers dat designers en ontwikkelaars graag naar je toekomen met vragen. Toegankelijkheid is een groot en ingewikkeld kennisgebied. Zelfs de specialisten leren elke dag nog wat bij, ook al zitten sommige al 15 jaar in het vak. Designers en ontwikkelaars krijgen tijdens hun opleiding maar zelden les over toegankelijkheid, dus we kunnen het ons echt niet veroorloven om ze te demotiveren als ze graag bij willen leren. We doen alles om ze aan te moedigen, we belonen ze voor hun harde werk en als we vragen krijgen, gaan we er rustig voor zitten om dingen goed uit te leggen.
  2. Buy-in vanuit het management: Niets is zo waardevol als wanneer het management de boodschap uitdraagt dat toegankelijkheid de prioriteit heeft. Mensen vinden het vaak best belangrijk en ze willen het ook goed doen. Maar omdat er zoveel andere prioriteiten zijn die voorrang krijgen, verdwijnt toegankelijkheid nogal eens naar de achtergrond. Toegankelijkheid vanaf het begin goed doorvoeren is moeilijk als je er de ruimte niet voor krijgt.
  3. Gebruikerstesten: Voor ons is het cruciaal om testen uit te voeren met echte gebruikers die verschillende beperkingen en capaciteiten hebben. We kunnen er echt niet van uitgaan dat hoe we zelf een applicatie gebruiken ook voor anderen geldt. Daarom hebben we input van echte mensen nodig, zodat zij onze aannames over wat werkt voor hen kunnen bevestigen of tegenspreken. Dat doen we door bestaande klanten om advies te vragen, en met de hulp van onze handmatige toegankelijkheidstesters.

Wil je ook aan de slag met toegankelijkheid, maar weet je niet waar je moet beginnen?

Als je door de bomen het bos niet meer ziet, begin dan met online toegankelijkheid door te kijken hoe je site er nu voorstaat. Gebruik onze gratis website toegankelijkheidschecker om te kijken wat je goed geregeld hebt en wat je kunt verbeteren.